حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 252
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
هزار خانوار داشته تخم شترمرغ توجّه آنها را مخصوصا جلب كرده و هدايائيكه شاه ايران براى فغفور چين فرستاده چند فيل و مقدارى تخم شتر مرغ بوده ( اين حيوان را از كوير بزرگ ايران بدست ميآوردند ) مورّخين چينى اين هدايا را باج پنداشتهاند « 1 » اطّلاعاتى كه از منابع چينى راجع بامتعه ايران بدست آمده مىرساند كه اقسام صادرات ايران زياده بوده « 2 » از روابط ايران و هند اطّلاعات زيادى در دست نيست ولى مسلّم است كه در زمان انوشيروان سفيرى از طرف راى هندى بايران آمده و شطرنج را هديه آورده از روابط بهرام گور با هند در فوق ذكرى شد مبحث دوم مذاهب در دورهء ساسانى مذهب زرتشتى ساسانيان مذهب زرتشت را در ايران رسمى نمودند تا آن زمان ايران مذهب رسمى نداشت و اقوام تابعهء ايران هريك در معتقدات مذهبي خود آزاد بودند زمان پيدايش زرتشت خاورشناسها و علمائيكه در اين مذهب تتبّع كردهاند نتوانستهاند محقّقا معلوم كنند كه زرتشت در چه زمانى ميزيسته و از اهل كدام قسمت ايران بوده و آوستا كه كتاب مذهبي زرتشتيان است در چه تاريخ نوشته شده و زبان آن زبان كدام قوم يا مردم ايران بوده
--> ( 1 ) - زيرا راجع به سفيري كه در زمان قباد با هدايا به چين رفته و در جواب سفيري بوده كه چين بدربار ايران فرستاده بود نوشتهاند : در عهد شنكوي دولت آنها [ يعنى ايران ] سفيرى فرستاد با نامه و باجى كه از مواد محلى بود مضمون نامه اين است : « پسر مملكت بزرگ آسمانى زاده آسمان است و ما اميدواريم جائى كه آفتاب طلوع مىكند هميشه متعلق به پسر آسمان در زمين باشد شاه ايران كوهوتو [ مقصود قباد است ] از راه تمكين هزار و ده هزار كرنش مىكند اين اظهارات را دربار به خوبى تلقى كرد و از آن ببعد آنها زود زود هدايا بدربار ميفرستادند و در سال دوم [ مطابق 555 ميلادي مىشود ] شاه آنهاباز هدايائى از مواد محلى فرستاد » سفير سال دوم بايد سفير انوشيروان باشد زيرا تاريخ مزبور مصادف با سلطنت اين شاه است ( 2 ) - كتاب ويشو مورّخ چينى